Hô hấp tế bào ở cơ thể người

Hô hấp tế bào ở cơ thể người có thể chia làm hai phương thức chính là hô hấp hiếu khí và hô hấp yếm khí.
Hô hấp hiếu khí là con đường chủ yếu trải qua 3 giai đoạn chính là chu trình đường phân (HDP), chu trình Krebs (hay còn gọi là chu trình Acid Citric - CAC), chuỗi vận chuyển điện tử.

Hô hấp yếm khí là xảy ra tại giai đoạn 3 của chu trình HDP, trong điều kiện yếm khí, pyruvat bị oxy hóa khử tạo thành 2 ATP và acid lactic dưới tác dụng của enzyme lactate dehydrogenase (đây là phản ứng xảy ra nhiều nhất ở mô cơ).

Chu trình Krebs

Chu trình Krebs, bên cạnh chu trình đường phân và chuỗi hô hấp điện tử là một trong những chu trình căn bản nhất bao gồm các phản ứng hóa sinh chuyển hóa ở tế bào sống vi sinh vật, thực vật cũng như động vật. Chu trình này giúp chuyển hóa cơ chất thành năng lượng, cung cấp tiền chất để sinh tổng hợp nhiều hợp chất và thành phần quan trọng của cơ thể.
(đường phân: glucose => 2pyruvate + 2NADH +2ATP)
Tóm tắt chu trình TCA:

Nguồn gốc glucid trong cơ thể

Glucid trong cơ thể con người tồn tại ở 2 dạng là ngoại sinh và nội sinh. Glucid ngoại sinh là glucid từ thực phẩm có chứa  tinh bột, đường, sau khi được phân giải ở dạ dày và ruột non dưới tác dụng của các enzyme như amylase, saccharase, lactase (beta-galactosidase), maltase và isomaltase) sẽ gồm các thành phần đường đơn là glucose, fructose, galactose.

Nguồn glucid nội sinh là glucose được tạo ra thông qua các phản ứng hóa sinh chuyển hóa từ thành phần acid amin hoặc glycerol xảy ra ở gan; hoặc từ nguồn glycogen dự trữ ở gan, cơ hoặc từ acid lactic theo chu trình Cori cho glucose.

Nhu cầu chất xơ

Theo IOM-FNB (America), FAO một người trưởng thành cần trung bình 14 g chất xơ / 1000 kcal khẩu phần ăn.

Nếu tính theo độ tuổi, nhu cầu chất xơ có thể được tính như sau:

- Từ 1 - 3 tuổi: 19 g/ngày

- Từ 4 - 8 tuổi: 25 g/ngày

- Từ 9 - 13 tuổi: 31 g/ngày

Nhu cầu và vai trò của chất xơ

Chất xơ là một thành phần cực kỳ quan trọng trong bữa ăn hằng ngày nhưng lại ít được quan tâm so với các loại thành phần khác.

Nguồn cung cấp chất xơ cho cơ thể chủ yếu từ thức ăn nguồn thực vật như trong rau các loại khoảng 0,7-2,8%, trong hoa quả chín lượng xơ ít hơn (0,5-1,3%), khoai, sắn, măng và các loại hạt (gạo, đậu đỗ, ngô, lúa mỳ…) có lượng xơ cao (0,7 -4,5%).

Có hai loại chất xơ là loại thô (xơ không hòa tan) và loại mịn (xơ hòa tan), loại xơ càng mịn thì khả năng phân giải và đồng hóa càng cao và dễ dàng hòa tan. Ví dụ như xơ của khoai tây, bắp cải là dạng xơ mịn (hòa tan) còn xơ của các vỏ của hạt ngũ cốc (gạo, ngô, lúa mỳ…) là xơ thô, bền vững và không hòa tan.

Nhu cầu và vai trò của glucid

Glucid (hoặc Carbohydrat) gồm các loại chất bột, đường và chất xơ, là thành phần dinh dưỡng cơ bản, chiếm khối lượng lớn nhất và cung cấp năng lượng nhiều nhất trong khẩu phần ăn.

 Các chức năng cơ bản của glucid có thể liệt kê như sau:

* Cung cấp năng lượng và tạo hình: là vai trò chủ yếu của glucid để cơ thể hoạt động. Hơn một nửa năng lượng khẩu phần là do glucid cung cấp, 1 gam glucid khi đốt cháy trong cơ thể cho 4 Kcal.

Protein và các yếu tố ảnh hưởng

Protein có vai trò rất quan trọng đối với cơ thể. Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sự tăng hay giảm nhu cầu protein:

1) Các yếu tố stress, phiền muộn, mất ngủ, nhiễm khuẩn thường làm tăng nhu cầu sử dụng protein (~10%) so với trạng thái bình thường.

2) Sự tổn thương ở cơ thể, sự nhiễm khuẩn ở các mô, cơ quan, sốt đều dẫn tới nhu cầu protein tăng lên.'

3) Nhiệt độ môi trường tăng hay ở những vùng miền có nhiệt độ môi trường cao khiến nhu cầu protein cũng tăng lên một ít so với điều kiện nhiệt độ môi trường thấp. Điều này giải thích là do lượng nito bị mất theo mồ hôi tăng lên khi nhiệt độ môi trường tăng.

Vai trò và nhu cầu protein và acid amin

Protein là thành phần dinh dưỡng quan trọng nhất cấu tạo nên các bộ phận của cơ thể. Chúng có mặt trong thành phần nhân và chất nguyên sinh của các tế bào. Quá trình sống là sự thoái hóa và tái tạo thường xuyên của protein. Chính vì vậy, cơ thể cần một lượng protein bổ sung thông qua chế độ ăn hàng ngày.

Vai trò của protein đối với cơ thể

 Protein là những đại phân tử được cấu tạo theo nguyên tắc đa phân mà các đơn phân là axit amin. Chúng kết hợp với nhau thành một mạch dài nhờ các liên kết peptide (gọi là chuỗi polypeptide). Các chuỗi này có thể xoắn cuộn hoặc gấp theo nhiều cách để tạo thành các bậc cấu trúc không gian khác nhau của protein.

Cân đối năng lượng trong khẩu phần ăn

Một khẩu phần ăn hợp lý phải có sự cân đối về tỷ lệ các thành phần protein, glucid, lipid. Thông thường, người ta cân đối tỷ lệ như sau:

- Năng lượng từ protein: 12 - 14% (1.25g protein / kg thể trọng / ngày)

Trong đó, đối với người trưởng thành tỷ lệ protein động vật khoảng 30 - 35% so với tổng số protein là thích hợp. Ở trẻ em (< 9 tuổi) thì tỷ lệ này cao hơn, vào khoảng >50%).

- Năng lượng từ lipid: 18 - 25% (ở người trưởng thành) và 30 - 37% (ở trẻ em)